مردی که سیاست را در خدمت ادبیات درآورد

ابراهیم خدایار در وبینار بین‌المللی «سراینده صلح و دوستی» ضمن بررسی کارنامه علمی و فرهنگی میرزا تورسون‌‏زاده، گفت که او سیاست را در خدمت ادبیات و فرهنگ درآورد.

به گزارش ایسنا، رئیس انجمن علمی نقد ادبی ایران و دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تربیت مدرس در این وبینار که در روز پنج‌شنبه (۳۰ اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۰) به مناسبت ۱۱۰سالگی میرزا تورسن‌زاده، شاعر و ادیب فقید اهل تاجیکستان توسط موسسه فرهنگی اکو و سفارت تاجیکستان در تهران برگزار شد، اظهار کرد: در آغاز سخن، اجازه می‌‏خواهم به حضور تک ‏تک حاضران در نشست بین‏‌المللی «سراینده صلح و دوستی» که به مناسبت صدودهمین سالگرد تولد استاد میرزا تورسون‏‌زاده (۱۹۱۱-۱۹۷۷م)، شاعر مردمی، سیاستمدار، ادیب، مترجم و قهرمان تاجیکستان برگزار شده است، سلام عرض ‏کنم و برای همه شما عزیزان ارجمند و گرامی در سراسر جهان و همچنین کشورهای فارسی‌‏زبان، آرزوی سلامت و تندرستی داشته باشم. اقوام فارسی‌‏زبان ماوراءالنهر در قالب خان‏‌نشین‌‏های پیشین بخارا و خوقند و بعدتر در شکل جمهوری‏ مستقل تاجیکستان، هفت لحظه تاریخی و سرنوشت‌‏ساز را در دوره نوین حیات ادبی خود از ۱۸۷۰ تا ۱۹۹۱ م تجربه کرده است: دوره «معارف‌پروری یا روشنگری (۱۸۷۰-۱۹۰۵ م)»،  «تجددگرایی (۱۹۰۵-۱۹۱۷ م)»، «پیدایش ادبیات شورایی (۱۹۱۷–۱۹۲۹ م)»، «رشد و استحکام ادبیات شورایی (۱۹۲۹-۱۹۵۳ م)»، «زوال ادبیات شورایی و بازگشت نرم به سنت (۱۹۵۳- ۱۹۸۵ م)»، «مرگ ادبیات شورایی و پیدایش ادبیات مردمی (۱۹۸۵-۱۹۹۱ م)» و «استقلال و خودآگاهی ملی (۱۹۹۱ م به بعد)».

خدایار سپس گفت: اگر قرار باشد جایگاه و اعتبار شاعران و ادیبان تاجیک را در دوره معاصر مشخص کنیم، یکی از بهترین و مطمئن‏‌ترین راه‏‌های این کار، معین کردن اهمیت و میزان تأثیرگذاری آن‌‏ها در این چارچوب پذیرفته‌‏شده است، چارچوبی که استخوان‌‏بندی تحلیل ادبیات تاجیکستان در دوره معاصر در آن قوام یافته و شکل گرفته است.

او در ادامه با اشاره به کارنامه شاعری تورسون‌زاده بیان کرد: می‌‏دانیم که تورسون‌‏زاده در سال‌‏های آغازین دهه ۳۰ میلادی دست به آفرینش شعر زد. نخستین مجموعه شعر این شاعر مردمی در سال ۱۹۳۲ م با نام «بیرق ظفر» به چاپ رسید؛ بنابراین اگر بخواهیم به جایگاه وی در ادبیات معاصر تاجیک نگاه انتقادی داشته باشیم، او در لحظه چهارم ادبیات معاصر تاجیکستان موسوم به دوره «رشد و استحکام ادبیات شورایی(۱۹۲۹-۱۹۵۳ م)» هم از نظر آفرینش شعری و هم به‏‌لحاظ پذیرش ریاست اتفاق نویسندگان تاجیکستان از سال ۱۹۴۶ م حضوری تمام‏ و کمال و در عین حال موثر داشته و ۲۴ سال از دوره پنجم ادبیات تاجیکستان را در سال‌‏های ۱۹۵۳-۱۹۷۷ م موسوم به «زوال ادبیات شورایی و بازگشت نرم به سنت (۱۹۵۳- ۱۹۸۵ م)» نیز تجربه کرده است.

این پژوهشگر ادبیات تاجیک افزود: در این عقیده تردیدی ندارم که فعالیت ادبی و هنری تورسون‌‏زاده را نمی‌‏توان در نزدیک به ۴۶سال آفرینندگی (۱۹۳۰-۱۹۷۶م) در قامت ادیبی سیاستمدار و شاعری آگاه به تاریخ تحولات اجتماعی و سیاسی معاصر تاجیکستان، به‌‏سادگی از زیر سیطره سیاستی که در سال‌‏های منتهی به استقلال در ۱۹۹۱ م از جامعه این کشور طرد شد و جای خود را به آگاهی ملی داد، تحلیل کرد. از سوی دیگر با این گزاره دوست ندارم ذهن مخاطب را به تئوری حاکم بر تولید ادبیات و هنر این سال‌‏ها که غالبا محصولی ماشینی و به قول معروف «فرمایشی» داشت، معطوف کنم. این کار بسیار آسان است و به‏‌راحتی منتقد را از دست مخاطبان آسان‌‏گیر نجات خواهد داد، کاری که دیگران هم کرده‏‌اند. من با این هم‌سان‌‏سازی سر سازگاری ندارم، بلکه برعکس دوست دارم در این فرصت، آن سوی سکه ماجرای تحلیل را برای مخاطبان سخت‌گیر ادبیات به نمایش بگذارم.

ابراهیم خدایار همچنین گفت: استاد تورسون‌‏زاده در این سال‌‏ها که ادبیات و فرهنگ ملت‌‏های تحت سلطه شوروی سابق در دوره خروشچف (۱۹۵۳-۱۹۶۴ م) فرصت نفس کشیدن دوباره را در هوای بازگشت به سنت‏‌های ملی خود یافته بودند، «مهارِ سیاستِ سرکش» را به دست «سوارِ نجیبِ ادبیات» داد و از این فرصت استثنایی برای ملت و فرهنگ خود به‏‌خوبی بهره گرفت.

او ادامه داد: تورسون‏‌زاده آگاهانه ندای وجدان فرهنگ تاجیک و درخواست آن را برای بازگشت به گذشته پرافتخار هزاران‌ساله از سپیده‏‌دم تاریخ شنید و زیرکانه کاری را که باید می‌‏کرد، انجام داد. او سیاست را در خدمت ادبیات و فرهنگ درآورد. بازگشت به پاسداشت نوروز به دستیاری و حمایت مستقیم تورسون‏‌زاده مهم‌‏ترین سند این کار سترگ و جاودان در تاریخ فرهنگ تاجیکستان است و اگر قرار بود فقط برای همین این یک کار به وی عنوان قهرمان ملی داد، کار بسیار به‌‏جا و درخوری بود.

خدایار در پایان از تورسون‏‌زاده به عنوان «جان آگاه و جان شیرین» یاد کرد و با تبریک دوباره روز بزرگداشت این ادیب اهل تاجیکستان بیان کرد: توجه به یگانگی تاجیکان با فارسی‏‌زبانان جهان را از خجند تا سمرقند، از هرات تا بلخ، از شیراز تا تبریز و از آن‌جا، از تهران و کابل تا دوشنبه در شعر شاعران این دوره که مومن قناعت (۱۹۳۲-۲۰۱۸م)، بازار صابر (۱۹۳۸-۲۰۱۸ م)، لایق شیرعلی (۱۹۴۱-۲۰۰۰ م) و گلرخسار صفی‏اوا (متولد ۱۹۴۷ م)، از میوه‌‏های این بوستان نوباوه بودند، باید محصول درایت و تیزهوشی توسون‏‌زاده‌‏ها به‌‏شمار آورد.

نظام‌الدین زاهدی، سفیر تاجیکستان در ایران، سرور بخشی، رئیس موسسه اکو، غلامعلی حداد عادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، کمال نصرالله، شاعر اهل تاجیکستان، شاه منصور شاه‌میرزا، دبیر نشست موسسه اکو و … از دیگر سخنرانان وبینار بین‌المللی «سراینده صلح و دوستی» بودند. 

انتهای پیام

منبع: ایسنا

Check Also

لغو دائمی کارت هوشمند راننده اتوبوس خبرنگاران

کارت هوشمند راننده مقصر حادثه واژگونی اتوبوس حامل خبرنگاران به طور دائم لغو شد و …